01/04/2026 Εισήγηση στην παρουσίαση των βιβλίων του Δ. Χριστόπουλου στην Κοζάνη.

Αγαπητές φίλες και αγαπητοί φίλοι, καλησπέρα σας,

Σας καλωσορίζω σήμερα, 1η Απριλίου 2026 —και όχι, δεν είναι ψέμα— στην παρουσίαση των δύο πρόσφατων βιβλίων του καθηγητή Δημήτρη Χριστόπουλου, «Ταξίδι στο Κράτος – Κυριαρχία, Δίκαιο και Δικαιώματα» και «Χρόνια Δοκιμασίας». Και τα δύο βιβλία έχουν εκδοθεί από τον εκδοτικό οίκο ΠΟΛΙΣ.

Ας ξεκινήσουμε με μια σύντομη αναφορά στον Δημήτρη Χριστόπουλο, αν και είμαι βέβαιος ότι οι περισσότεροι από εσάς τον γνωρίζετε ήδη, είτε μέσα από τα βιβλία του είτε από τα άρθρα και τις παρεμβάσεις του στα μέσα ενημέρωσης και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Ο Δημήτρης Χριστόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1969. Είναι καθηγητής Πολιτειολογίας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Πάντειου Πανεπιστημίου, όπου διδάσκει από το 2000, και σήμερα είναι κοσμήτορας της Σχολής Πολιτικών Επιστημών. Έχει διατελέσει πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (2003–2011) και της Διεθνούς Ομοσπονδίας Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (2016–2019), ενώ υπήρξε ιδρυτικό μέλος του Κέντρου Ερευνών Μειονοτικών Ομάδων. Παράλληλα, διδάσκει κατά καιρούς και σε άλλα πανεπιστήμια, εντός και εκτός Ελλάδας, και αρθρογραφεί συστηματικά για ζητήματα θεσμών, δημοκρατίας και δικαιωμάτων. Έχει συγγράψει και επιμεληθεί σημαντικό αριθμό βιβλίων.

Θέλω εξαρχής να πω ότι είμαι ιδιαίτερα χαρούμενος για τη σημερινή εκδήλωση —ή, καλύτερα, για τη συζήτηση που ελπίζω να ανοίξει— γύρω από τα βιβλία του Δημήτρη Χριστόπουλου και τα ζητήματα που αυτά θέτουν.

Η σημερινή παρουσίαση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον, καθώς μαζί μας βρίσκεται ο κ. Χρήστος Ράμμος, ο οποίος θα μιλήσει για τα βιβλία —και, πιθανότατα, όχι μόνο για αυτά.

Ο Χρήστος Ράμμος είναι πρώην πρόεδρος της Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών και Επίτιμος Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας. Γεννήθηκε το 1951. Είναι πτυχιούχος της Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών. Κατά τα 38 έτη της θητείας του στο Συμβούλιο Επικρατείας (ΣτΕ), διετέλεσε Εισηγητής, Πάρεδρος, Σύμβουλος και στη συνέχεια Αντιπρόεδρος από το 2015 έως το 2018. Το ίδιο χρονικό διάστημα ανέλαβε διαδοχικά Πρόεδρος του ΣΤ Τμήματος (2015 – 2017) και του Δ Τμήματος του ΣτΕ (2017 – 2018). Διετέλεσε μέλος του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου, του Ανωτάτου Δικαστικού Συμβουλίου Διοικητικής Δικαιοσύνης και έχει διδάξει στη Σχολή Δικαστών. Παρακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Paris II και πραγματοποίησε άσκηση ενώπιον του Γαλλικού Συμβουλίου Επικρατείας (Conseil d’État). Έχει διατελέσει μέλος επιστημονικών σωματείων, έχει συγγράψει άρθρα, βιβλιοκρισίες και μελέτες νομικού περιεχομένου και έχει συμμετάσχει σε νομικά συνέδρια και σεμινάρια. Ομιλεί γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά και ιταλικά.

Με τον Δημήτρη Χριστόπουλο γνωριστήκαμε στην Πρέσπα, την Πρωτοχρονιά του 2021. Και, πράγματι, δύσκολα θα μπορούσε να υπάρξει πιο συμβολικός τόπος για μια τέτοια γνωριμία, δεδομένου του ιστορικού και πολιτικού φορτίου της περιοχής. Και όμως αναφέρει ο ίδιος ο Δ.Χ. στο κείμενο «Πρέσπα: το όριο που έγινε ελπίδα», Η πρέσπα, ένας από τους πιο συγκλονιστικούς προορισμούς της Ελλάδας, της Βαλκανικής και όλης της Ευρώπης. Ένας προορισμό με μια αδιάγνωστή δύναμη που καθηλώνει. Μέσα σε εκείνο το εορταστικό αλλά και ουσιαστικό κλίμα, συζητήσαμε για τη Συμφωνία των Πρεσπών, για την πολιτική κατάσταση και για τις εξελίξεις γύρω από τα δικαιώματα και τους θεσμούς στη χώρα μας. Από τότε παρακολουθώ συστηματικά τη δουλειά του, διαβάζοντας τα κείμενά του και ακούγοντας τις παρεμβάσεις του, με μεγάλο ενδιαφέρον. Αυτό που θέλω να επισημάνω σχετικά με τις τοποθετήσεις του, έχουν ξεκάθαρη ταυτότητα πολιτική και ιδεολογική, εντούτοις δεν διακρίνονται από ιδεοληπτική εμμονή. Οι θέσεις του είναι καθαρές και κρυστάλλινες και έτσι θα πρέπει να αξιολογούνται.

Σήμερα, λοιπόν, έχουμε την ευκαιρία να συζητήσουμε με αφορμή δύο βιβλία.

Το πρώτο, «Ταξίδι στο Κράτος – Κυριαρχία, Δίκαιο και Δικαιώματα», είναι —κατά τη γνώμη μου— ένα ιδιαίτερα σημαντικό έργο. Πρόκειται για μια αφήγηση της γέννησης και της εξέλιξης του σύγχρονου κράτους, μέσα από τις ιστορικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες που το διαμόρφωσαν. Το βιβλίο αναλύει τα βασικά χαρακτηριστικά του κράτους: από πού πηγάζει η εξουσία, πώς συγκροτείται και νομιμοποιείται, και πώς αλληλεπιδρά με την κοινωνία.

Διαβάζοντάς το, μου γεννήθηκαν πολλοί προβληματισμοί —και ομολογώ και μια ανησυχία. Ζούμε σε μια περίοδο όπου βασικές «κατακτήσεις», όπως η δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα, φαίνεται να δοκιμάζονται. Σε συνδυασμό με τις σύγχρονες κρίσεις, όπως η οικολογική, οι ανησυχίες για το μέλλον των κοινωνιών μας εντείνονται.

Το βιβλίο διατρέχει μια μεγάλη ιστορική διαδρομή: από τον Μεσαίωνα και τη Μεταρρύθμιση, έως την Ειρήνη και της συμφωνίες της  Βεστφαλίας, τον Διαφωτισμό, τη Γαλλική Επανάσταση και τη συγκρότηση του έθνους-κράτους, φτάνοντας μέχρι τον 20ό αιώνα και τις σύγχρονες εξελίξεις. Είναι σημαντικό ότι πρόκειται για ένα βιβλίο γραμμένο για πολίτες και όχι μόνο για ειδικούς. Παρά τη δυσκολία των εννοιών που πραγματεύεται, διατηρεί έναν αφηγηματικό και προσιτό χαρακτήρα, χωρίς να χάνει την επιστημονική του αξία.

Το δεύτερο βιβλίο, «Χρόνια Δοκιμασίας», είναι μια συλλογή κειμένων της περιόδου 2015 έως σήμερα. Όπως σημειώνει ο ίδιος ο συγγραφέας, αποτελεί μια προσπάθεια αποκωδικοποίησης της «δοκιμασίας» σε τομείς που τον απασχολούν: τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι διεθνείς σχέσεις, οι θεσμοί, η ιδιότητα του πολίτη.

Το βιβλίο καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων: από το προσφυγικό και τις διεθνείς εξελίξεις, μέχρι τα εσωτερικά πολιτικά ζητήματα, τη λειτουργία των θεσμών και την άνοδο της ακροδεξιάς. Καταλήγει σε μια διαπίστωση που αξίζει να μας προβληματίσει: αυτό που ονομάσαμε «κρίση» ίσως ήταν μια μετάβαση σε έναν νέο κόσμο — όχι απαραίτητα καλύτερο.

Και ίσως αυτή είναι και η βασική αξία αυτών των βιβλίων: δεν προσφέρουν εύκολες απαντήσεις, αλλά ανοίγουν ερωτήματα. Και μας καλούν να σκεφτούμε τη θέση μας ως πολίτες μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει.

Χρόνια δοκιμασίας φεύγουν, χρόνια δοκιμασίας έρχονται!